Iṣẹ́ rírìn yàtọ̀ púpọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọjọ́-orí, akọ-tàbí-abo, ipele ìmúdára, àti ipò ìlera. Àwọn àmì-ìwọ̀n tí ó dá lórí ẹ̀rí wọ̀nyí ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mọ àwọn ìwọ̀n rírìn rẹ nípa ọ̀ràn, ṣètò àwọn àfojúsùn tó bójúmu, kí o sì tọ́pa ìlọsíwájú pàtàkì ní àkókò.
Ọ̀ràn Pàtàkì: Àwọn àmì-ìwọ̀n wọ̀nyí ń ṣe àpẹẹrẹ àwọn ààlà déédé fún àwọn àgbàlagbà tó ní ìlera. Ìyàtọ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan jẹ́ àbàyàn àti àyéwò. Lo àwọn ìlànà wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ìtọ́nisọ́nà gbogbogbò, kìí ṣe àwọn ìbéèrè líle. Àwọn olùpọ̀n tó ní àìsàn (àrùn ọkàn, COPD, ẹ̀gbin, bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ) lè ní àwọn ìwọ̀n tó yàtọ̀—bá àwọn olùpèsè ìlera sọ̀rọ̀ fún àwọn ibi-àfojúsùn tí ó bára ẹni mu.
Àwọn Ìlànà Iyara Rírìn
"Iyara rírìn jẹ́ àmì ìyè kẹfà" (Studenski et al., JAMA 2011). Iyara rírìn ń sọ nípa ikú, wíwọ ilé-ìwòsàn, ìrẹ̀sílẹ̀ iṣẹ́, àti ipò ìlera gbogbogbò nínú àwọn àgbàlagbà. Ààlà >1.0 m/s ń tọ́ka sí agbára iṣẹ́ tó dára.
Àwọn Ìwọ̀n Iyara Rírìn Tí Ó Pín Gẹ́gẹ́ Bí Ọjọ́-Orí (Àwọn Àgbàlagbà Tó Ní Ìlera)
Àwọn Ọkùnrin - Iyara Rírìn Tó Dùn Mọ́ra
Ọjọ́-Orí
Pẹ́lẹ́
Déédé
Yára
Yára Púpọ̀
Ọdún 20-29
<1.30 m/s
1.30-1.45 m/s
1.45-1.60 m/s
>1.60 m/s
Ọdún 30-39
<1.28 m/s
1.28-1.43 m/s
1.43-1.58 m/s
>1.58 m/s
Ọdún 40-49
<1.25 m/s
1.25-1.40 m/s
1.40-1.55 m/s
>1.55 m/s
Ọdún 50-59
<1.20 m/s
1.20-1.35 m/s
1.35-1.50 m/s
>1.50 m/s
Ọdún 60-69
<1.15 m/s
1.15-1.30 m/s
1.30-1.45 m/s
>1.45 m/s
Ọdún 70-79
<1.05 m/s
1.05-1.20 m/s
1.20-1.35 m/s
>1.35 m/s
Ọdún 80+
<0.90 m/s
0.90-1.05 m/s
1.05-1.20 m/s
>1.20 m/s
Àwọn Obìnrin - Iyara Rírìn Tó Dùn Mọ́ra
Ọjọ́-Orí
Pẹ́lẹ́
Déédé
Yára
Yára Púpọ̀
Ọdún 20-29
<1.25 m/s
1.25-1.40 m/s
1.40-1.55 m/s
>1.55 m/s
Ọdún 30-39
<1.23 m/s
1.23-1.38 m/s
1.38-1.53 m/s
>1.53 m/s
Ọdún 40-49
<1.20 m/s
1.20-1.35 m/s
1.35-1.50 m/s
>1.50 m/s
Ọdún 50-59
<1.15 m/s
1.15-1.30 m/s
1.30-1.45 m/s
>1.45 m/s
Ọdún 60-69
<1.10 m/s
1.10-1.25 m/s
1.25-1.40 m/s
>1.40 m/s
Ọdún 70-79
<0.95 m/s
0.95-1.10 m/s
1.10-1.25 m/s
>1.25 m/s
Ọdún 80+
<0.80 m/s
0.80-0.95 m/s
0.95-1.10 m/s
>1.10 m/s
Pàtàkì Àìsàn Iyara Rírìn
Iyara Rírìn
Ìpínsí
Àwọn Ìtumọ̀ Iṣẹ́
<0.60 m/s
Àìlágbára púpọ̀
Ó gbára lé fún ọ̀pọ̀ iṣẹ́ àjọpín; ìlò kẹ̀kẹ́-alágbèékà sábà ṣe pàtàkì fún gbígbé àwùjọ
0.60-0.80 m/s
Àìlágbára díẹ̀
Ẹni tó ń rìn nínú ilé tó kéré; ó nílò ìrànwọ́ fún àwọn iṣẹ́ àwùjọ
0.80-1.00 m/s
Àìlágbára díẹ̀díẹ̀
Ẹni tó ń rìn nínú àwùjọ tó kéré; lè kọjá òpópónà láìléwu ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìṣòro
1.00-1.20 m/s
Ààlà iṣẹ́
Ó lómìnira nínú àwùjọ; lè kọjá òpópónà (1.22 m/s ṣe pàtàkì fún àwọn ọ̀nà 3-4 ẹ̀ka)
1.20-1.40 m/s
Agbára iṣẹ́ tó dára
Ó lómìnira pátápátá; iyara àgbàlagbà tó ní ìlera déédé
>1.40 m/s
Agbára tó tayọ
Ìlera tó lágbára; ewu ikú tó kéré; iyara àwọn àgbàlagbà ọ̀dọ́/àárín ọjọ́-orí déédé
Àtúnwò-ìtúpalẹ̀ (Studenski et al., 2011): Ìfikún 0.1 m/s kọ̀ọ̀kan nínú iyara rírìn ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìdínkù 12% nínú ewu ikú nínú àwọn àgbàlagbà ọjọ́-orí 65+. Iyara rírìn >1.0 m/s ń sọ nípa àìkú tó jẹ́ ọdún 19-21; <0.6 m/s ń sọ nípa ọdún 6-7.
Àwọn Àmì-ìwọ̀n Ìpele Ẹsẹ̀
Ìpele Ẹsẹ̀ Tí Ó Pín Gẹ́gẹ́ Bí Ọjọ́-Orí Ní Iyara Tí Ara Ẹni Yàn
Àwọn ìyè wọ̀nyí ń ṣe àpẹẹrẹ ìpele ẹsẹ̀ déédé nígbà tí ó bá ń rìn ní iyara tó dùn mọ́ra, tí ara ẹni yàn. Dátà láti Tudor-Locke et al. (2019) ìwádìí ìṣètò CADENCE-Adults (N=156, ọjọ́-orí 21-85).
Ọjọ́-Orí
Àwọn Ọkùnrin (àwòkọ́sí ± SD)
Àwọn Obìnrin (àwòkọ́sí ± SD)
Àpapọ̀
Ọdún 21-30
102 ± 10 spm
105 ± 12 spm
103-104 spm
Ọdún 31-40
100 ± 11 spm
103 ± 11 spm
101-102 spm
Ọdún 41-50
98 ± 10 spm
101 ± 12 spm
99-100 spm
Ọdún 51-60
96 ± 11 spm
99 ± 11 spm
97-98 spm
Ọdún 61-70
93 ± 12 spm
96 ± 12 spm
94-95 spm
Ọdún 71-80
89 ± 13 spm
92 ± 13 spm
90-91 spm
Ọdún 81+
84 ± 14 spm
87 ± 14 spm
85-86 spm
Àwọn Ààlà Ìpele Ẹsẹ̀ Tí Ó Dá Lórí Líle (Gbogbo Ọjọ́-Orí)
Ìpele Ẹsẹ̀
METs
Líle
Ìfarajìn
Pàtó-ipò
100 spm
≥3.0
Àárín (ààlà ìwádìí)
86.0%
89.6%
110 spm
~4.0
Rírìn àkíyèsí
-
-
120 spm
~5.0
Àkíyèsí púpọ̀
-
-
130 spm
≥6.0
Tó lágbára (ààlà ìwádìí)
81.3%
84.7%
Ìṣèdánwò Moore: METs = 0.0219 × ìpele ẹsẹ̀ (spm) + 0.72 (R² = 0.87)
Ìṣèdánwò yìí ń gba láààyè ìṣirò ìnáwó agbára taara láti ìpele ẹsẹ̀, láìsí iyara tàbí gígùn ìrìn ẹsẹ̀.
Àwọn Ààlà Ìpele Ẹsẹ̀ Líle Àárín Tí Ó Pàtó Fún Ọjọ́-Orí
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé 100 spm ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìwádìí gbogbogbò, ìpele ẹsẹ̀ líle àárín tó dára jù yàtọ̀ díẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọjọ́-orí. Wọ̀nyí ni àwọn ìpele ẹsẹ̀ tó jẹmọ́ 3.0 METs (ààlà líle àárín) gẹ́gẹ́ bí ọgọ́rùn-ún ọdún.
Ọjọ́-Orí
Àwọn Ọkùnrin (3 METs)
Àwọn Obìnrin (3 METs)
Ìṣedúró Tó Ṣe é ṣe
Ọdún 21-40
~102 spm
~105 spm
≥100 spm
Ọdún 41-60
~98 spm
~100 spm
≥95 spm
Ọdún 61-80
~92 spm
~94 spm
≥90 spm
Ọdún 81+
~87 spm
~89 spm
≥85 spm
Àwọn Ibi-àfojúsùn Ìpele-30 Tí Ó Ga Jù
Ìwádìí Tuntun (Del Pozo-Cruz et al., 2022): Ìtúpalẹ̀ àwọn olùkópa 78,500 UK Biobank rí i pé Ìpele-30 Tí Ó Ga Jù (ìpele ẹsẹ̀ àwòkọ́sí nínú ìṣẹ́jú 30 tó tẹ̀léra tó dára jù lójoojúmọ́) ṣe àsọtẹ́lẹ̀ ikú àti ewu CVD lóminira. Ìwọ̀n yìí ṣe pàtàkì ju àkójọpọ̀ ìrìn ọjọ́ lọ fún àwọn èsì ìlera.
Àwọn Ẹ̀ka Ìlera Ìpele-30 Tí Ó Ga Jù
Ìpele-30 Tí Ó Ga Jù
Ìpínsí
Ewu Ikú
Ewu CVD
Àwọn Olùgbé Ibi-àfojúsùn
<70 spm
Kéré púpọ̀
Ìtọ́kasí (ewu tó ga jù)
Ìtọ́kasí
Àwọn olùpọ̀n àìsàn, àwọn àìsí-àmúsí tó burú púpọ̀
70-79 spm
Kéré
~15% ewu tó kéré
~12% tó kéré
Àwọn ẹni tí kò ní gbogbo ìgbésẹ̀ tó bẹ̀rẹ̀ ìgbésẹ̀
80-89 spm
Àárín
~25% ewu tó kéré
~20% tó kéré
Tó ṣiṣẹ́ lọ́sọ̀ọ̀sọ̀ fún ìgbésí-ayé ojoojúmọ́
90-99 spm
Dáradára
~35% ewu tó kéré
~30% tó kéré
Ìgbésẹ̀ déédé, rírìn tó ní ète kíkà
100-109 spm
Àkíyèsí
~40% ewu tó kéré
~35% tó kéré
Ibi-àfojúsùn fún àwọn ìtọ́nisọ́nà ìlera (150 min/ọ̀sẹ̀)
≥110 spm
Àkíyèsí púpọ̀
~50% ewu tó kéré
~45% tó kéré
Àwọn ẹni tó dójú kọ ìmúdára, àwọn onídárayá
Àwọn Ibi-àfojúsùn Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ìpele-30 Gẹ́gẹ́ Bí Àfojúsùn
Àfojúsùn
Ibi-àfojúsùn Ìpele-30
Ìgbòòrò
Ìgbà
Àǹfààní ìlera tó kéré jù
≥80 spm
Ọjọ́ 5/ọ̀sẹ̀
Ìṣẹ́jú 30
Àǹfààní ìlera àárín
≥90 spm
Ọjọ́ 5/ọ̀sẹ̀
Ìṣẹ́jú 30
Ìbámu ìtọ́nisọ́nà
≥100 spm
Ọjọ́ 5/ọ̀sẹ̀
Ìṣẹ́jú 30 (150 min/ọ̀sẹ̀)
Àǹfààní ìlera púpọ̀
≥110 spm
Ọjọ́ 5/ọ̀sẹ̀
Ìṣẹ́jú 30
Àǹfààní ìlera tó dára jù
≥120 spm
Ọjọ́ 5-7/ọ̀sẹ̀
Ìṣẹ́jú 30-60
Ìlò Tó Ṣe é ṣe: Kàkà kí o dá ojú kọ ìkà ìrìn nìkan (ìrìn 10,000/ọjọ́), ṣe pàtàkì láti ṣàṣeyọrí ibi-àfojúsùn Ìpele-30 rẹ. Ìṣẹ́jú 30 ní ≥100 spm = àsọtẹ́lẹ̀ tó lágbára ju àwọn èsì ìlera ju àkójọpọ̀ ìrìn ojoojúmọ́ ní líle tó kéré lọ.
Àwọn Àmì-ìwọ̀n Àṣeyọrí Ìjìnnà
Ìjìnnà Àkókò-ọ̀tọ̀tọ̀ Kan (Rírìn Ìgbadùn)
Ìjìnnà
Àkókò (ní 1.3 m/s)
Ipele Àṣeyọrí
2 km (1.2 mi)
~Ìṣẹ́jú 25
Àmì-àṣeyọrí olùbẹ̀rẹ̀
5 km (3.1 mi)
~Ìṣẹ́jú 60
Rírìn ìgbadùn déédé
10 km (6.2 mi)
~Wákàtí 2
Àṣeyọrí àárín
Ìdajì máràtónù (21.1 km / 13.1 mi)
~Wákàtí 4-5
Ìgbadùn tó ga
Máràtónù (42.2 km / 26.2 mi)
~Wákàtí 8-10
Ìgbadùn tó tayọ
50 km (31 mi)
~Wákàtí 10-12
Rírìn tó kọjá ìwọ̀n
Àwọn Ìwọ̀n Ìjìnnà Ọ̀sẹ̀ Kan
Ìwọ̀n Ọ̀sẹ̀ Kan
Ìpínsí
Àwòrán Déédé
<10 km/ọ̀sẹ̀
Ìgbésẹ̀ kéré
Kò ní gbogbo ìgbésẹ̀, ìgbésí-ayé ojoojúmọ́ nìkan
10-20 km/ọ̀sẹ̀
Ìgbésẹ̀ àárín
Ẹni tó ń rìn déédé, tó ń pàdé àwọn ìtọ́nisọ́nà tó kéré jù
20-40 km/ọ̀sẹ̀
Tó ṣiṣẹ́
Tó dójú kọ ìmúdára, ìṣesí rírìn ojoojúmọ́
40-70 km/ọ̀sẹ̀
Tó ṣiṣẹ́ púpọ̀
Ẹni tó ń kọ́ ọjà tó gbajúmọ̀, ìkẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀
>70 km/ọ̀sẹ̀
Onídárayá
Ẹni tó ń kọ́ rírìn ìdíje tàbí rírìn tó kọjá ìwọ̀n
Ọ̀ràn Ìkà Ìrìn Ojoojúmọ́
Ìrìn Ojoojúmọ́
Ìjìnnà Tó Sún Mọ́
Ìpínsí
Àwọn Ìtumọ̀ Ìlera
<3,000
<2 km
Kò ní gbogbo ìgbésẹ̀
Ewu ikú tó ga, àwọn àìsàn-pọ̀
3,000-5,000
2-3 km
Tó ṣiṣẹ́ díẹ̀
Àǹfààní ìlera díẹ̀, ṣùgbọ́n ó kéré ju àwọn ìtọ́nisọ́nà lọ
5,000-7,500
3-5 km
Tó ṣiṣẹ́ lọ́sọ̀ọ̀sọ̀
Ń pàdé àwọn ìtọ́nisọ́nà ìgbésẹ̀ tó kéré jù
7,500-10,000
5-7 km
Tó ṣiṣẹ́
Ìlera tó dára, ikú tó kéré púpọ̀
10,000-12,500
7-9 km
Tó ṣiṣẹ́ púpọ̀
Àwọn àǹfààní ìlera tó dára jù (~40-50% ikú tó kéré)
>12,500
>9 km
Tó ṣiṣẹ́ púpọ̀ púpọ̀
Àwọn àǹfààní tó pọ́ jù (àwọn èsì ń dínkù lẹ́yìn ~15,000)
Ọ̀ràn Pàtàkì: Àwọn àtúnwò-ìtúpalẹ̀ àìpẹ́ fi hàn pé àwọn àǹfààní ìkà ìrìn dúró ní àyíká ìrìn 8,000-10,000/ọjọ́ fún ìdínkù ikú. Síbẹ̀síbẹ̀, líle ṣe pàtàkì—ìṣẹ́jú 30 ní ≥100 spm (Ìpele-30) ń fún ni àǹfààní tó pọ̀ ju ìrìn 10,000 tó lọ́ra lọ.
Àwọn Ìwọ̀n Ìbámu Rírìn
Nọ́mbà Ìbámu Rírìn (GSI)
GSI (%) = |Ọ̀tún - Òsì| / [0.5 × (Ọ̀tún + Òsì)] × 100
Níbití Ọ̀tún/Òsì = gígùn ìrìn, àkókò ìdúró, tàbí àkókò gbígbé
Àwọn ìyè tó kéré = ìbámu tó dára (0% = ìbámu pípé)
Àwọn Ìyè Ìtọ́kasí GSI (Àwọn Àgbàlagbà Tó Ní Ìlera)
Ìyè GSI
Ìpínsí
Ìtumọ̀
<2%
Ìbámu tó tayọ
Àgbàlagbà tó ní ìlera déédé, rírìn tó ní ìmúlò
2-5%
Ìbámu tó dára
Ìyàtọ̀ déédé, kò sí ìbànújẹ́
5-10%
Àìbámu díẹ̀
Lè tọ́ka sí àìbámu kékeré, àárẹ̀, tàbí ìyàtọ̀ àdáyébá
10-20%
Àìbámu àárín
Ó nílò àkíyèsí; ó ṣeéṣe kí ó jẹ́ ìpalára, àìlágbára, tàbí ìsanra
>20%
Àìbámu tó burú púpọ̀
Ìbànújẹ́ àìsàn; ó ṣeéṣe kí ó jẹ́ àìsàn (lẹ́yìn ọ̀dáràn-ọkàn, ìpalára, ìyàtọ̀ gígùn ẹsẹ̀)
Àwọn Àyípadà Tó Jẹmọ́ Ọjọ́-Orí Nínú Ìbámu
Àwọn àgbàlagbà ọ̀dọ́ tó ní ìlera (ọdún 20-40) sábà máa ń ṣàfihàn GSI <3%. Àwọn àgbàlagbà (65+) máa ń ṣàfihàn àìbámu tó ga díẹ̀ (GSI 3-6%) nítorí:
Agbára iṣan tó dínkù, pàápàá àìlágbára ẹ̀gbẹ́ kan
Líle oríkúta àti ẹ̀gbin
Ìdínkù ìdọ̀tí àti ìmọ̀-ìpòsí ara
Àkójọpọ̀ àwọn ìpalára kékeré tàbí àwọn ìsanra
Ìlò Àìsàn: Ìtọ́jú GSI ṣe pàtàkì pàápàá nínú:
Ìmúpadàbọ̀ lẹ́yìn ìpalára: Tọ́pa ìpadàbọ̀ sí ìbámu bí ìmúláradá bá ń tẹ̀síwájú
Ìmúpadàbọ̀ ọ̀dáràn-ọkàn: Sọye àwọn ìlọsíwájú nínú rírìn hemiparetic
Ìgbálẹ̀sẹ̀ prosthetic/orthotic: Mu ìṣètò ohun èlò dára fún ìbámu
Ìtọ́jú ìkẹ́kọ̀ọ́: Ṣàwárí àwọn àìbámu tó ń dàgbà ṣáájú ìpalára
Àwọn Ìwọ̀n Ìbámu Gígùn Ìrìn
Olùgbé
Àwòkọ́sí GSI
Ààlà
Àwọn àgbàlagbà ọ̀dọ́ tó ní ìlera (20-40 yr)
1.8 ± 0.9%
0.5-3.5%
Àwọn àgbàlagbà àgbà tó ní ìlera (65+ yr)
4.2 ± 2.1%
2.0-7.0%
Àwọn onídárayá ìgbadùn
2.1 ± 1.2%
0.8-4.0%
Lẹ́yìn àtúnṣe ACL (oṣù 6)
8.5 ± 4.3%
4.0-15.0%
Ọ̀dáràn-ọkàn àìkúrò (àwọn ẹni tó ń rìn nínú àwùjọ)
18.2 ± 9.7%
8.0-35.0%
Ìpínsí Tí Ó Dá Lórí Ìmúdára
Ìdánwò Rírìn Rockport (Rírìn 1-Màílì)
Ìdánwò Rírìn Rockport ń ṣe ìṣirò VO₂max láti rírìn màílì kan tí a ti ṣe àkókò. Rìn ní kíákíá tó ṣeéṣe fún màílì kan, ṣe àkọsílẹ̀ àkókò àti oṣuwọ̀n ọkàn lẹ́yìn ìgbésẹ̀.
